Piezography K7 - voor de mooiste zwart-wit foto

Zwart-wit fan en geïnteresseerd in hoe een zwart-wit foto opgebouwd is en welke technieken daarbij komen kijken? Het NiDf schreef een mooi en uitgebreid artikel over zwart-wit fotografie en de door ons gebruikte Piezography techniek. 

Zwart of wit

Wanneer je alleen zwarte inkt gebruikt is het toch mogelijk om de tussenliggende grijswaarden met een inkjetprinter af te drukken. Je gebruikt dan een techniek die afgeleid is van de standaard druktechniek: er worden rasters gemaakt die opgebouwd zijn uit de kleinere druppeltjes die de printer aflevert. Met een vierkantje van 16 bij 16 druppeltjes kun je in theorie de gewenste 256 grijswaarden verkrijgen.

Een microscoopopname van een Piëzography K7 afdruk, hier een stukje egaal grijs

Een microscoop opname van een Piezography K7 afdruk, hier een stukje egaal grijs.

Om niet zo’n zichtbare structuur te krijgen als bij drukwerk wordt er dan een chaotisch raster gebruikt. Maar je verliest wel veel van de scherpte: van de bijvoorbeeld 1024 druppels per centimeter die de printer kan produceren ga je terug naar 64 ‘dots’ per centimeter. De printer fabrikanten hebben dat al jaren geleden aangepast: er worden meer tinten zwart, donker- en lichtgrijs zijn dat dan, gebruikt, waardoor je met dots opgebouwd uit minder pixels toch weer het gewenste aantal grijswaarden op kunt bouwen. Daarnaast wordt er ook nog een beetje kleur gebruikt om de net niet neutrale kleur van de gekozen zwarte pigmenten te compenseren, en ook meer nuances te kunnen maken. Maar het kan beter wanneer je besluit om de mogelijkheid om kleuren afdrukken te maken gewoon opgeeft en een nog groter aantal grijstinten gaat gebruiken waarbij je ook kiest voor een echt kleurloos zwart pigment dat bij verdunning grijs oplevert.

Piezography K7

Een systeem dat op die manier werkt is al ruim tien jaar beschikbaar. Het is in Amerika bedacht door Jon Cone en wordt daar ook gemaakt. Het is het Piezography K7 systeem van Cone Editions.
Het Piezography K7 print systeem bestaat uit software, de quadTone RIP en speciale inkten voor verschillende Epson printers. Alle inkten zijn kleurloos, alleen de hoeveelheid koolstofpigment varieert waardoor een heel uitgebreide toonschaal geprint kan worden. Het systeem vereist een ervoor gereserveerde printer en is daarmee alleen voor zeer toegewijde zwartwit liefhebbers iets dat te overwegen valt. Je moet namelijk alle kleurinkt verwijderen en dan vervangen door de speciale K7 inktset. En die is dan ook nog in enkele varianten met of zonder een kleurtint te krijgen. Gelukkig is er inmiddels ook in Nederland een optie om prints op basis van deze techniek te laten maken zodat je zelf niet hoeft te investeren in de techniek. Profotonet heeft namelijk een Epson 9890 printer voor het systeem geschikt gemaakt. Daarbij is gekozen voor de neutrale inktset dat op dit moment in combinatie met een mooi mat papier, het Innova Fibaprint wordt gebruikt. De maximale maat voor zo’n afdruk is nu 70 x 105 cm.

Grens tussen twee vlakken met verschil van 16 grijswaarden

Een ander detail, hier de grens tussen twee vlakken met verschil van 16 grijswaarden

Kleur

De meeste inkjet printers gebruiken naast de drie soorten zwart en grijs ook nog een beetje kleur om te zorgen voor een neutrale weergave van het eindresultaat. Dat zou op lange termijn tot kleurverschillen in de afdrukken kunnen leiden wanneer de ene kleurstof minder snel verkleurt dan de andere. De Piezography K7 inkten gebruiken alleen de op koolstof gebaseerde pigmenten die als zodanig ook nauwelijks last hebben van verouderingsverschijnselen. Voor echt archiveerbare zwartwit inkjet prints is het Piezography systeem waarschijnlijk de enige echte oplossing.

Grijswaarden opgebouwd uit een aantal kleuren

Een normale grijswaarden inkjet print, er wordt veel kleur gebruikt, ook zijn de druppels beter zichtbaar.

De software doet meer dan alleen het oplossen van de complexe toewijzing van de verschillende inkten aan de te printen grijswaarde. Door de grote variatie in beschikbare inkten kan de hele toonschaal, van zwart tot wit, keurig worden afgedrukt, maar de software moet de curves van de zeven verschillende inkten wel precies op elkaar afstemmen om te zorgen dat alles overeen komt met het origineel. Daarnaast wordt de aansturing van de printkop door de software ook nog eens met een veel grotere nauwkeurigheid gedaan dan de eigen Epson driver dat met de Epson inkten doet waardoor de inktdruppels veel dichter bij elkaar geplaatst worden. Een hoge scherpte is een te verwachten resultaat daarvan, naast een heel zuivere toonweergave.

Zwart-wit

Een zwartwit foto is als het een goede moet zijn meer dan alleen maar een foto waar de kleur uit is weggehaald. Dat is inmiddels de gangbare methode in tegenstelling tot vroeger toen je op zwartwit film fotografeerde als je het bijhorende eindresultaat wilde. Nu is, behalve bij de twee monochrome camera’s die te koop zijn, het eindresultaat in zwartwit altijd een keuze die gemaakt wordt bij het bewerken van de foto. Een nadeel is dat je je bij het fotograferen misschien wat minder bewust bent van het kleurloze eindresultaat. Je kunt je camera in een monochrome beeldstijl schakelen als je een beetje een indruk wilt krijgen van het eindresultaat. Maar het RAW-bestand bevat altijd de kleurinformatie waardoor je achteraf toch weer al de mogelijkheden krijgt om de toonschaal perfect aan te passen. Het wordt daardoor niet eenvoudiger om vooraf te zien wat het eindresultaat zal worden.

Stijl en nostalgie

Interessant is de vraag of zwartwit je nu meer mogelijkheden biedt voor een ‘persoonlijke’ stijl bij het afwerken dan kleur. Door de grotere afstand tot de werkelijkheid vallen sommige aanpassingen minder op waardoor ze makkelijker toe te passen zijn dan in kleur. Toch is wat je als eindresultaat tegenwoordig ziet vooral erg overdreven, enorme contrasten, volledig zwart gemaakte donkere gedeeltes van de foto’s. Bij de fotowedstrijden als WPP en ZC is er veel discussie over wanneer dergelijke heftige aanpassingen feitelijk neer komen op het verwijderen van informatie uit de foto, wat dan tegen de regels is. En dat terwijl de controle over het eindresultaat nu zo enorm veel groter is dan vroeger waardoor je juist meer subtiliteit kan gebruiken. Heel donker hoeft niet puur zwart te zijn, heel licht geen uitgevreten wit. Wanneer je een print bij Profotonet laat maken op mat papier moet je ook je nostalgische gevoelens voor de oude chemische afdrukken laten varen, wat in combinatie met zwartwit misschien niet zo makkelijk is. In de donkere kamer was mat papier altijd een beetje een vreemde uitzondering door de vrij geringe dekking die je kon halen waardoor het er altijd een beetje ‘slap’ uitzag. Maar de moderne techniek levert ook op mat papier mooi stevig zwart met als bijkomend voordeel dat het nooit door glimmen wordt verstoord. Een moderne zwartwit foto op mat papier met een volledig beheerste toonschaal is het resultaat wanneer je alles onder controle houdt.

Detailopname Leica Monochrom afgedrukt met Piezography techniek

Een detail uit een opname met een Leica Monochrom afgedrukt op A4. De hele foto is hieronder afgebeeld. Alle microscoop opnamen zijn met dezelfde vergroting gemaakt.

Een opname met de Leica Monochrom

Opname met de Leica Monochrom, het detail hierboven is een deurkruk van het portier van de auto.