Fotografie is geen hobby

Omdat de buitenwereld fotografie nog wel eens naar de hobbysfeer kan trekken, neemt niet iedereen het vak van fotograaf even serieus. De meeste beroepsfotografen krijgen ooit wel eens de vraag: ‘Och, wil je je camera meenemen naar onze bruiloft, dan kun je gelijk even wat foto’s maken.’ Of: ‘Een vriend van me zit krap bij kas, maar hij heeft foto’s nodig voor zijn bedrijf. Kun jij hem niet helpen?’

Ook ik krijg van tijd tot tijd dergelijke verzoeken. In het begin van mijn carrière vond ik het lastig om een duidelijke grens te trekken bij het al dan niet gratis aanbieden van mijn werk aan vrienden en familie. Soms was ik te toegeeflijk, andere keren zei ik nee. Dit heeft wel eens tot scheve gezichten geleid, ofwel bij mezelf dan wel bij anderen. Toen ik eenmaal had bepaald tot hoever ik hierin zou gaan, gaf me dat houvast.

Een volwaardige onderneming
Gelukkig begrijpen en respecteren de meesten dat er, net als bij ieder beroep, een prijskaartje aan een product of dienst hangt. Uiteraard beleven wij als fotografen veel plezier aan het maken van foto’s maar het is geen hobby (meer), het is ons beroep. Dan is het logisch dat daarvoor wordt betaald.
Zodra iemand zelf foto’s nodig heeft, wordt uit gemak of onwetendheid wel eens vergeten dat inkomsten uit de fotografie ons het bestaansrecht geeft. We hebben geïnvesteerd in kennis, apparatuur en steken er de nodige uren in. Ons werk is waardevol en heeft nu eenmaal een bepaalde waarde. Natuurlijk weten mensen dat, anders hadden zij zelf hun camera wel ter hand genomen.

Door je diensten gratis uit te voeren geef je in feite aan dat je werk niet waardevol genoeg is om voor betaald te worden. Zo sta je anderen toe om je werk naar de hobbysfeer te trekken. Het staat iedere fotograaf uiteraard vrij om ‘gratis’ te fotograferen. Maar realiseer je wel dat het je broodwinning is. Dat je misschien van tijd tot tijd foto’s weggeeft, bijvoorbeeld omdat het voor je zus is, of voor een goed doel waar jij je graag voor inzet, dan is daar niets mis mee zolang jij daar zelf volledig achter staat. Maar waar ligt de grens? Bij directe familieleden? Of ga je verder en fotografeer je ook gratis voor neven en nichten, buren, vrienden, kennissen, vrienden van vrienden?

Wees bij het bepalen van je standpunt hieromtrent net zo zakelijk als bij de commerciële aanpak van je onderneming. Want zeg nou zelf, jij vraagt je nicht die kapster is toch ook niet om een gratis knipbeurt? En bij een vriend met een eigen restaurant schuif je toch ook niet aan zonder te betalen? 

Hoe reageer je als je wordt gevraagd om ‘voor niets’ te fotograferen?
Stel dat je wordt benaderd met de vraag om te fotograferen zonder je diensten in rekening te brengen. Of je krijgt het verzoek om voor een vriendenprijsje te fotograferen. Wat kun je zoal zeggen?

“Wat fijn dat je waarde hecht aan mijn kennis en kunde. Maar omdat ik leef van de inkomsten uit de fotografie, zoals jij leeft van je salaris, kan ik de foto’s niet weggeven.”
“Ik vind het heel vervelend dat jullie krap bij kas zitten. Maar wanneer ik gratis mijn vak uitoefen kom ik ook financieel niet rond.”
“Aan mijn vak hangt een prijskaartje. Normaal gesproken zou hiervoor … berekend worden. Wat zie jij als een vriendenprijsje?”

“Mijn normale tarief is … Maar omdat ik ... een warm hart toe draag kan ik een korting aanbieden van ..%.”

Een interessante anekdote komt van Pim Milo. Het volgende werd hem verteld door reclameman John Hegarty:
Richard Avedon ligt op een zondag op het strand. Laten we zeggen op Long Beach, New York. Op een gegeven moment komt er een vrouw naar hem toe die vraagt: “Bent u Richard Avedon?” Avedon knikt bevestigend. “Dat komt geweldig goed uit, zegt de mevrouw. Ziet u, ik ben mevrouw Ford, en ik lig met mijn familie een eindje verderop. En, uniek, voor het eerst in ik weet niet hoeveel jaar is de hele familie compleet. En u ligt hier. Dat kán geen toeval zijn. Wilt u een foto van ons maken?” Dat wil Avedon niet. Het is zondag, hij is vrij, hij ligt voor zijn rust op het strand.
Maar mevrouw Ford is iemand ‘who doesn’t take no for an answer’ en ze dringt net zolang aan tot Avedon opstaat en met haar meeloopt. Als hij het groepsportret gemaakt heeft, vraagt mevrouw Ford of Avedon een fotoafdruk wil sturen naar het adres op het visitekaartje dat ze hem geeft. Dat doet Avedon. Samen met een factuur voor 95 duizend dollar…

Sonja van Driel is sinds 1994 werkzaam in de fotografie. Na een lange carrière als fotograaf richt zij zich tegenwoordig op het schrijven van fotografie- en ondernemersboeken en het geven van fotografietrainingen. Daarnaast verzorgt zij lezingen in binnen- en buitenland.